Türk mühendisten Mars için akıllı iletişim sistemi! Verileri Dünya’ya daha verimli ulaştıracak

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Matematik Mühendisliği mezunu Aybüke Sude Buzkıran, Mars yüzeyinde görev yapacak çok sayıdaki roverın topladığı bilimsel verileri Dünya’ya daha verimli şekilde ulaştırmak için yeni bir haberleşme sistemi geliştirdi. Buzkıran, çalışmasını Antalya’da düzenlenecek 77. Uluslararası Uzay Kongresi’nde sunacak.

Mars araştırmalarında geleceğin en önemli başlıklarından biri, gezegen yüzeyinden elde edilen verilerin Dünya'ya nasıl daha hızlı ve verimli aktarılacağı olacak. İTÜ Matematik Mühendisliği Bölümü mezunu Aybüke Sude Buzkıran, bu probleme yönelik geliştirdiği sistemle dikkat çekti.

Çocukluk yıllarından bu yana havacılık ve uzay bilimine ilgi duyan Buzkıran, üniversite eğitimi sırasında Mars'a yönelik çalışmalar gerçekleştirdi. NASA kaynaklı verilerden yararlanarak hazırladığı projede yapay zeka yöntemleri ile interaktif üç boyutlu modellemeyi bir araya getiren genç mühendis, Mars'ın dijital ortamda modellenmesi üzerine çalıştı.

Aybüke Sude Buzkıran Mars için çalışıyor

2020 yılında İTÜ Matematik Mühendisliği Bölümü'ne yerleşen Aybüke Sude Buzkıran, üniversite eğitimi boyunca uzay teknolojileri alanındaki çalışmalarını sürdürdü.

Buzkıran'ın önceki çalışmalarından biri, Mars dijital ikiz platformu oldu. Bu projede Mars yüzeyindeki koşulların dijital ortamda modellenmesi ve farklı görev senaryolarının simüle edilmesi amaçlandı.

Özellikle Mars'ta görev yapan roverların, yani gezici keşif araçlarının davranışlarının modellenmesi üzerine çalışan Buzkıran, 2025 yılında üniversiteden mezun oldu.

Genç mühendis şimdi ise bu çalışmaların devamı niteliğindeki yeni projesiyle Mars'taki roverların haberleşme sorununa çözüm geliştirmeye çalışıyor.

Mars'ta rover sürüleri görev yapacak

Mars araştırmalarında bugüne kadar genellikle tek veya az sayıda büyük rover kullanıldı. Ancak gelecek yıllarda bu yaklaşımın değişmesi bekleniyor.

Mars yüzeyinin farklı bölgelerinde aynı anda çalışacak çok sayıda küçük roverdan oluşan sürüler, gezegenin daha geniş bir bölümünden veri toplanmasını sağlayabilir.

Bu araçlar aynı anda;

• Görüntü,
• Atmosfer verisi,
• Sıcaklık ölçümleri,
• Jeolojik veriler

gibi farklı bilimsel bilgiler toplayabilecek.

Ancak rover sayısının artması beraberinde önemli bir sorunu da getirecek: Haberleşme trafiği.

Yüzlerce rover aynı anda Dünya'ya veri gönderemeyecek

Mars yüzeyinde görev yapan roverların elde ettikleri verileri doğrudan Dünya'ya göndermeleri her zaman mümkün olmayacak. Bunun yerine Mars'ın çevresinde bulunan haberleşme uyduları bir tür aktarma istasyonu olarak kullanılacak.

Fakat bu uydular roverların üzerinden yalnızca belirli zamanlarda geçecek. Bu nedenle iletişim için kullanılabilecek süre ve bant genişliği sınırlı olacak.

Yüzlerce roverın aynı anda veri göndermek istemesi halinde ciddi bir haberleşme trafiği ortaya çıkabilecek.

Aybüke Sude Buzkıran'ın geliştirdiği sistem de tam olarak bu noktada devreye giriyor.

Roverların haberleşme sırasını sistem belirleyecek

Geliştirilen sistem, hangi roverın hangi anda haberleşme önceliğine sahip olması gerektiğine otomatik olarak karar verecek.

Burada yalnızca roverların sıraya alınması hedeflenmiyor. Sistem;

Roverın hafızasının ne kadar dolu olduğu, topladığı verinin bilimsel önemi, ne kadar süredir iletişim beklediği ve mevcut haberleşme fırsatı

gibi farklı kriterleri birlikte değerlendirecek.

Böylece bilimsel açıdan daha önemli verilerin öncelikli olarak Dünya'ya gönderilmesi sağlanabilecek.

Bu yaklaşım günlük hayattaki trafik yönetimine benzetilebilir. Her aracın yalnızca geliş sırasına göre ilerlemesi yerine, aciliyet ve öncelik durumunun hesaba katılması gibi, roverların haberleşme sırası da dinamik biçimde belirlenebilecek.

Sistem Ay ve diğer gezegenlerde de kullanılabilir

Çalışmanın yalnızca Mars görevleriyle sınırlı kalması gerekmiyor.

Gelecekte Ay ve diğer gezegenlerde çok sayıda robotik aracın aynı anda görev yapması halinde benzer haberleşme sorunlarının ortaya çıkması bekleniyor.

Bu nedenle geliştirilen yöntem, farklı gök cisimlerinde gerçekleştirilecek çok araçlı uzay görevlerinde de kullanılabilecek bir altyapının parçası olabilir.

Özellikle Dünya'dan tek tek kontrol edilmesi zorlaşacak çok sayıdaki otonom aracın kendi haberleşme kaynaklarını daha akıllı biçimde paylaşması, gelecekteki uzay görevleri açısından önem taşıyor.

Aybüke Sude Buzkıran çalışmasını Uluslararası Uzay Kongresi'nde sunacak

Aybüke Sude Buzkıran'ın Mars haberleşmesi üzerine yaptığı çalışma, 77. Uluslararası Uzay Kongresi'nde (IAC 2026) sözlü sunum için kabul edildi.

5-9 Ekim tarihleri arasında Antalya'da gerçekleştirilecek kongre, uzay ajansları, bilim insanları, mühendisler, üniversiteler ve uzay sektöründeki kuruluşları bir araya getirecek.

Buzkıran için kongrenin bir başka önemi ise Türkiye'nin organizasyona ilk kez ev sahipliği yapacak olması.

Genç mühendis, kendi ülkesinde düzenlenecek uluslararası uzay kongresinde Mars üzerine geliştirdiği araştırmayı bilim dünyasına sunacak.